Sluiten bajesbibliotheek onbeschaafd en oerdom

Als we de beschaving van een land aan de omstandigheden in de gevangenissen kunnen afmeten, moeten we ons serieus zorgen maken over de toenemende bezuinigingen van het ministerie van Veiligheid en Justitie.

Ik ontving deze week een brandbrief van een medewerkster van een penitentiaire inrichting, nadat zij van de leiding te horen had gekregen dat de bibliotheek in haar complex zou worden opgedoekt. Ze durft het ongenoegen over dit besluit niet bij haar directie te melden, omdat ze bang is dat mondigheid het einde van haar loopbaan zal betekenen.

Het ziet ernaar uit dat onze overheid definitief alle bajesbibliotheken wil sluiten.

Bijdragen aan ontwikkeling

In de praktijk houdt deze maatregel in dat gedetineerden in Nederland niet langer echte boeken of tijdschriften kunnen lenen. Dat kost veel mensen hun baan, maar veel erger: er wordt beknot op de culturele ontwikkeling en bewegingsvrijheid van mensen die al in opsluiting zitten en hierdoor in een nog groter isolement zullen terechtkomen.

Daarom stuurde de medewerkster mij een brief. Ik lees regelmatig voor aan mensen die gevangen zitten, omdat ik geloof dat literatuur, verhalen en memoires van doorslaggevende betekenis kunnen zijn in het leven van iemand die ooit de verkeerde keuzes heeft gemaakt. Het lezen van boeken vergroot het empathisch vermogen en kan recidives voorkomen.

In elk geval helpen boeken bij het ontsnappen aan de eigen realiteit en leveren zij een bijdrage aan de ontwikkeling van mensen. Ik spreek uit ervaring: toen ik als puber een korte periode in detentie zat en voor het eerst een boek in mijn handen kreeg gedrukt, leerde ik nieuwe werelden kennen en ontdekte ik dat er andere opties in het leven zijn.

Oerdomme beslissing

Die ontsnappingsroute lijkt nu dus verleden tijd. Eerder moesten gedetineerden afscheid nemen van de creatieve activiteiten (‘Crea’) en nu hebben onze ambtenaren besloten dat toegang tot literatuur en aanverwante zaken een overbodige luxe is.

Deze oerdomme beslissing gaat ervoor zorgen dat gevangenen niet aan hun persoonlijkheid kunnen werken, verveeld en verbitterd zullen raken en nog meer uren op hun cel moeten doorbrengen. De overheid begrijpt niet dat het populistisch beknibbelen op faciliteiten in de bajes uiteindelijk zal leiden tot wrokkige gedetineerden, die zich als beesten behandeld voelen en daardoor boos in de maatschappij terugkeren, met een bedroevend laag zelfbeeld.

De gevangenis en vrijheidsbeneming zijn primair bedacht voor mensen die zich misdroegen en daarvoor een straf verdienen. Maar daarnaast hebben justitiële inrichtingen de taak om burgers te leren dat zij voor een ander leven kunnen kiezen. Het is de bedoeling dat mensen die een misstap hebben begaan beter uit een gevangenis komen, niet slechter.

Ironie

De bibliotheek en ook de creatieve activiteiten vervullen meerdere rollen in een bajes. In een brief die een groep gedetineerden aan de directie van hun complex heeft geschreven, staat een noodkreet waarin wordt uitgelegd dat beide faciliteiten onlosmakelijk zijn verbonden met ‘even de zinnen kunnen verzetten van de eentonigheid en verveling die vroeg of laat toch toeslaan in detentie’. De politiek zou zich moeten afvragen wat verscherpt isolement betekent voor mensen die reeds hebben bewezen dat zij geestelijk niet helemaal in orde zijn.

Natuurlijk, de bajes blijft een plek voor boeven en we hoeven van onze penitentiaire inrichtingen geen luxueuze all-in-resorts te maken, maar de huidige koers van onze overheid helt heel erg naar de andere kant. De kosten voor het runnen van een bajesbibliotheek staan in schril contrast met wat we als samenleving uitgeven aan gevechtsvliegtuigen, wachtgeldregelingen, Europese naheffingen en ook ontwikkelingshulp.

Dat laatste is best ironisch als je bedenkt dat het gevangeniswezen bij uitstek een plek is waar de overheid in de ontwikkeling van haar eigen burgers kan investeren. Als Nederland daadwerkelijk een beschaafd land is, investeert het in de resocialisatie van gedetineerden. Daar bewijst het mensen in alle lagen van de samenleving een dienst mee.

(deze column verscheen eerder in de Volkskrant)